Osoby, które mają pytania dotyczące poprawności i użycia języka, mogą skorzystać z pomocy ekspertów z internetowych poradni językowych. Poniżej przedstawiono dwa zapytania internautów i odpowiedzi udzielone na nie przez profesorów językoznawców.

12.04.2007

Biel we frazeologii

Panie Profesorze,

zastanawiam się nad paroma związkami z nazwą barwy białej, mianowicie: biała broń, biała gorączka, białe tango i biały wiersz. Czym jest umotywowane użycie tego właśnie koloru w tych zwrotach? Z góry dziękuję za odpowiedź.

Ola

 

Pani Olu,

kolory mają mnóstwo, częściowo tylko motywowanych kulturowo, odniesień. Białość jest przywoływana dla zaznaczenia czystości, więc czasem i braku czegoś (biały bywa związany z poczuciem braku barwy, z pustym miejscem). Wiąże się także z męskością (ale i dziewiczością, niewinnością), żałobą (ale i radością, świętem), odmiennością (albinos1 jest odmienny, rzadki – stąd biały kruk) lub odwrotnością sytuacji. Czasem można dopatrzyć się związku z barwą fizycznie występującą. Istotnie, broń biała ma lśniące biało ostrza, nie smoli też jak palna. Do białości rozpala się żelazo, więc biała gorączka może być większa niż czerwona. Do białego tańca (walca najczęściej, ale i tanga) to panie proszą panów, nie na odwrót (nb.2 biały mazur to akurat ostatni taniec nad ranem), a biały wiersz nie ma tego, co ma rymowany: rymów mianowicie. Ale często przywołanie kolorów: białego, czarnego, czerwonego, zielonego, błękitnego – okryte jest mgłą językowej tajemnicy.

Pozdrawiam

– prof. Jerzy Bralczyk

 

1 Albinos – człowiek lub zwierzę dotknięte albinizmem, który objawia się białością skóry, włosów lub piór.

2 Nb. – skrót od notabene, co znaczy: w dodatku, nawiasem mówiąc.

 

3.12.2008

Rzuciło mi się – gdzie?

Dzień dobry, rozmawiając z koleżanką, wymsknęła mi się fraza rzuciło mi się w uszy i zaraz zareagowałam: czy może się coś rzucić w uszy? Jeśli nie, to jakim powiedzeniem można ową frazę zastąpić?

Serdecznie dziękuję.

Standardowa forma tego zwrotu to coś komuś rzuciło się w oczy („coś dało się komuś łatwo zauważyć”). O rzucaniu się w uszy można mówić w ramach gry językowej, np. w rozmowie: „No, oczywiście, wszystkim nam tu się rzucił w oczy, a raczej w uszy, zespół, w którym pan śpiewa”. Bliskoznaczne zwroty z uchem brzmią inaczej: coś obiło się komuś o uszy lub coś wpadło komuś w ucho.

Nawiasem mówiąc, „rozmawiając z koleżanką, wymsknęła mi się fraza...” to podręcznikowy przykład niewłaściwie zbudowanego zdania z imiesłowem. Powinno być: „rozmawiając z koleżanką, powiedziałam mimochodem...” albo „kiedy rozmawiałam z koleżanką, wymsknęła mi się fraza...”.

– prof. Mirosław Bańko

Na podstawie: http://poradnia.pwn.pl/ (internetowa poradnia językowa)