Mają we zwyczaju bracia mniejsi1 pościć w niektóre dni roku, wtedy to nie jedzą po klasztorach mięsa; kiedy jednakże znajdą się w podróży, z racji tego, że żyją z jałmużny, mogą jeść, co przed nich postawią. Tak więc, podróżując, natknęli się dwaj bracia z onego zakonu w gospodzie na pewnego kupca, który zasiadł z nimi przy jednym stole, na który przyniesiono, z racji, że uboga to była gospoda, jedno tylko pieczone kurczę; kupiec, widząc, że kurczęcia mało dla niego, zwrócił się do zakonników i rzekł:

-Jeśli mnie pamięć nie myli, żadną miarą nie jadacie w waszym zakonie mięsa w te dni.

Na które to słowa musieli bracia, z racji reguły2, nie wdaj ąc się w dyskurs, odpowiedzieć, że prawdę rzekł; tak tedy spełniło się, czego kupiec pragnął, i zjadł kurczę, a bracia, jak umieli, tak musieli sobie poradzić.

Po takiej uczcie trzej biesiadnicy udali się w drogę razem, a uszedłszy kawał drogi i natrafiwszy na rzekę szeroką i głęboką, jako że pieszo podróż odbywali - bracia z racji ubóstwa, a kupiec skąpstwa - wypadało, żeby jeden z braci, którzy bosi3 byli, przeniósł na plecach owego kupca; tak tedy jeden z nich dawszy mu do potrzymania sandały, wsadził go sobie na plecy.

Stało się, że gdy brat ów znajdował się na środku rzeki, przypomniał sobie o regule zakonnej, a zatrzymawszy się w tym trudzie świętego Krzysztofa4, podniósł głowę w stronę kupca, co mu ciężył, i rzekł:

-Powiedz mi, nie masz ty czasem ze sobą pieniędzy?

-Jakże by - odrzekł kupiec - czyżbyście sądzili, że taki kupiec jak ja podróżuje bez pieniędzy?!

-Biedny ja - rzekł zakonnik - reguła zabrania nam nosić przy sobie pieniądze!

I wrzucił kupca do rzeki. Kupiec uznawszy, że wyrządzony braciom despekt5 pomścili w ucieszny zaiste sposób, z wesołym śmiechem, spokojnie, poczerwieniawszy ze wstydu, zemstę oną zniósł.

Leonardo da Vinci, Krotochwila6, jaką zakonnik jeden wyrządził kupcowi pewnemu,
tł. L. Staff, [w:] Dawna nowela włoska, Warszawa 1969.

bracia mniejsi - franciszkanie
2   reguła - tu: zbiór norm postępowania ustalonych dla zakonników przez założyciela zakonu i potwierdzonych przez papieża lub biskupa
bosi - niektórzy zakonnicy zgodnie z surową regułą zakładali sandały na bose stopy
4   święty Krzysztof - patron podróżnych; trudnił się przenoszeniem ludzi przez rzekę; jednym z przenoszonych miał być kilkuletni Chrystus [Krzysztof = Christophoros 'niosący Chrystusa']
despekt - obraźliwe lub lekceważące zachowanie wobec kogoś; obraza
krotochwila - tu: krótki utwór o charakterze żartobliwym, operuj ący głównie komizmem sytuacyjnym